Дезинформациите влијаат врз изборните одлуки и ја креираат општествената и политичката реалност

Дезинформациите влијаат врз изборните одлуки и ја креираат општествената и политичката реалност

ВЛАДИМИР ПИВОВАРОВ

Поимот лажни вести денес е наше секодневие. Ова е најексплоатираниот поим со кој постојано и насекаде се среќаваме.

Настанувањето на лажни информации, се претпоставува дека датира од моментот на настанување на првите цивилизирани заедници во кои луѓето се групирале. Особено значње добиваат во првите воени конфликти помеѓу различните заедници.

Уште во 18-от век, филозофот Свифт запишал дека лажните вести се шират со невидена брзина, а вистината е толку спора што никогаш не може да ја стаса лагата, па така лагата се перципира како вистина.

Во 17-ти век, за време на Јакобинската побуна во Англија, по нарачка на јакобинците, во неколку весници биле објавени дезинформации дека кралот Џорџ Втори е на смртна постела, со што на бунтовниците им била влеана надеж дека набргу ќе го заземат кралскиот престол. Ваквата практика и во времињата кои надоаѓале сè повеќе и повеќе земала замав, особено во политичките пресметки помеѓу властите и опозицијата ширум Европа.

Со создавањаето на првите современи разузнавачки служби во почетокот на 20-от век, без исклучок, кај сите постоеле оддели за информација – дезинформација, кои креирале и пласирале лажни вести преку постојните медиуми како средство за пренесување на информации, а со цел креирање на јавното мислење. Ваквите оддели најголема улога имале пред и за време на Првата и Втората светска војна, а нивната цел била непријателот да го доведат во заблуда.

Развојот на медиумите кон средината на 20–от век (пишаните медиуми и телевизијата), со пренесување на информациите го креирале јавното мнение многу полесно, бидејќи најголемиот број на луѓе во светот немале можност да извршат проверка дали одредена вест е лажна или не.

Со денешната експанзија на илјадници електронски преносници на информации, човештвото е доведено до тој степен, веќе да незнае која вест е лажна, а која е вистинита. Лично, имам уверување дека денеска сме опкружени со поголем број на лажни вести, отколку со вистински.

Лажните информации, со брзина на светлината, денес се пренесуваат преку пишаниот збор, видео запис или слика. Намерното дистрибуирање на лажните вести е глобален тренд, благодарение на развојот на традиционалните и онлајн медиуми. Некои од лажните вести, особено оние кои содржат голема доза на сензационализам, се шират масовно, а дел од јавноста верува во нив, без да изврши проверка.

На социјалните мрежи, секојдневно наидуваме на лажни вести, теории на заговор, дипфејкови, а тоа го креираат ботови чија крајна цел им е исполнување на нивната крајно зацртана замисла на нарачателот на истите. Покрај сè, многу често и ние самите стануваме соизвршители во создавање на хаосот и натамошното ширење на дезинформациите, затоа што многу луѓе не знаат да користат алатки кои може да им помогнат да ја разделат лагата од вистината.

Инаку, ботови се автоматизирани профили (налог) на социјалните медиуми со кои управува компјутерски алгоритам, а не вистинска личност, иако профилите на ботовите се претставуваат како да се креирани од луѓе со лажно име и презиме.

Додека, пак, тролови се вистински луѓе кои седат зад компјутерите и, по налог на нивниот нарачател, шират лажни вести од интерес за нарачателот. Многу често, нарачатели се и самите политички партии.

Како еклатантен пример, најпознат во светската јавност, би го навеле ширењето на лажните вести во предизборната и изборната кампања за претседател на САД во 2016 година. Нашиот Велес стана светска претстолнина на лажни вести. Имено, по нарачка на нарачателите, стотина велешани се здружиле и направиле вистинска фабрика за лажни вести, чија цел била да пласираат лажни вести по електронски пат, а истите биле наменети за американската јавност за да влијаат на креирањето на јавното мислење кај граѓаните на САД, во корист на претседателскиот кандидат Доналд Трамп, а на штета на неговата противкандидатка Хилари Клинтон. Овие луѓе заработувале по десетина илјади евра месечно за креирањето на лажните налози и дезинформации на разни теми. Лажната вест гласела дека актуелниот претседател Барак Обама, ја финансирал предизборната кампања на кандидатката Хилари Клинтон со пари кои ги украл од сметките на воените ветерани.

Нареден пример е објавената фотографија од последниот случај во М-НАВ, на наведениот фејсбук профил, која потоа била шерувана илјадници пати, иако се работи за фотографија која настанала на сосема друго место, односно воопшто не конвергира со конкретниот настан.

Конзументите на информациите, сепак, имаат можност (се разбира доколку сакаат), истите да ги проверат за да се уверат дали информацијата е или не е вистинита.

Основни правила кои ги препорачувам за проверка на лажните вести, а кои треба да ги примениме се следните:

Проверка на вебсајтот на кои е објавена информацијата. Доколку се работи за социјална мрежа, треба да го провериме налогот на кој е објавена информацијата (наука, спорт, економија, криминал, политика и сл.).
Проверка на датумот на објавување на информацијата. Во денешно време, информациите по електронски пат бргу се дистрибуираат, а во меѓувреме можно е истата да е демантирана со проверени факти.
Проверка на идентитетот на авторот на информацијата (новинар, експерт по конкретната тема, граѓанин, политичка партија и сл.). Треба да се запрашаме самите, која е целта на авторот на информацијата, да не информира, да подели свој став или да манипулира со читателот.
Да го истражиме потеклото на информацијата. Каде првпат е објавена? Најчесто информациите се споделуваат преку интернет. Истите при споделување се деформираат, се извлекуваат од контекст или пак се толкуваат.
Треба да си ги поставиме вистинските прашања, да бидеме љубопитни и да искажеме мал сомнеж кон објавената информација. Критичкото размислување е најефикасен начин со кој располагаме за да се заштитиме од лажни вести или теории на заговор.
Лажните вести, или поточно дезинформациите и како феномен и како термин, се во хиперинфлација која, од ден на ден, се зголемува. Ниту во практиката, ниту пак во медиумската теорија, а ниту во медиумското право не постои јасен консензус околу прашањето што се подразбира под поимот лажни вести, особено дезинформациите на интернет.

За жал, и во светски рамки, денес не се располага со доволно научна литература како и на кој начин да се справиме со лажните вести. Топло препорачувам да ја прочитате книгата „Фејк овер“ од шпанската авторка Нереида Каријо, издадена 2023 г. за да може луѓето да спознаат основни вештини за справување со лажните вести.

Лажните вести, или поточно дезинформациите на интернет, станаа фактор за оние кои одлучуваат, да влијаат врз изборните одлуки и ја креираат општествената и политичката реалност. За дисеминација на лажните вести прстот се посочува кон институционални извори, политички лидери и медиуми, но сепак тие своето место го пронаоѓаат на социјалните мрежи, каде што ваквите вести се шират со голема брзина.

Проф. д-р Владимир Пивоваров е универзитетски професор.

Извор: Civilmedia.mk

 

Топ вести – powered by Centar.mk

  • Centar.mk
  • Vestiplus.mk
  • Biznispro.com
  • Zena.mk
Бојмацалиев за ТВ21: МВР не потфрли во нарачката на обрасци, капацитетите на МВР покажаа услуга кон 170.000 граѓани во декември и јануари

Во вестите на ТВ21 дополнителниот заменик министер за внатрешни работи Митко Бојмацалиев беше запрашан за најавената истрага во врска со обрасците за патни исправи во процесот на промена на лични документи на граѓаните. „Истрагата е побарана од новиот технички министер Панче Тошковски. Можам да потврдам дека не се работи за Прочитај повеќе...

Бојмацалиев: Не се работи за никаква саботажа во МВР, пристигнуваат обрасците за пасоши кои ќе ги задоволат потребите на граѓаните

„Не се работи за никаква саботажа во Министерството за внатрешни работи. На самиот ден на примопредавање на функцијата во МВР пристигнаа 50.000 пасоши, минатата недела пристигнаа уште 20.000 пасоши, во четврток или петок треба да добиеме некоја бројка од 100.000 пасоши и наредната недела уште 120.000 пасоши. Со тие обрасци Прочитај повеќе...

Бојмацалиев: Нигде во дописот на Европската Унија не се вели дека граѓаните може да патуваат со пасоши со старото име на државата

„Нигде во дописот на Европската Унија се вели дека граѓаните може да патуваат. Таму пишува дека треба да се изнајде решение, а во моментов сите земји членки да одлучуваат самостојно, бидејќи Република Грција ги има известено, а од нас нема никакво известување. И има прашање до нас, уште колку време Прочитај повеќе...

Бојмацалиев: Препознаено е уште едно лице од инцидентот во кој  полицаец нападна друг колега полицаец во скопски локал

„Во истрагата која е водена од страна на внатрешна контрола и службените белешки од вечерта на инцидентот, две службени лица одбиле да постапат по наредба, односно не сакале да го приведат лицето кое ги нападнало и по истите ќе започне дисциплинска постапка. На снимките од инцидентот е препознаено уште едно Прочитај повеќе...

Времето се менува – Синоптичарите објавија четиридневна прогноза

Во следните денови ќе се задржи релативно топло време со умерен, а во петок и за време на викендот наместа засилен ветер од јужен правец. Повремени врнежи од дожд ќе има во недела и во понеделник. Прогноза за 23.02.2024 Минимална температура: 1°C до 7°C Максимална температура: 12°C до 18°C Сончево Прочитај повеќе...

Бојмацалиев: Нигде во дописот на Европската Унија не се вели дека граѓаните може да патуваат со пасоши со старото име на државата

„Нигде во дописот на Европската Унија се вели дека граѓаните може да патуваат. Таму пишува дека треба да се изнајде решение, а во моментов сите земји членки да одлучуваат самостојно, бидејќи Република Грција ги има известено, а од нас нема никакво известување. И има прашање до нас, уште колку време ни е потребно за промена […] Прочитај повеќе...

Бојмацалиев за ТВ21: МВР не потфрли во нарачката на обрасци, капацитетите на МВР покажаа услуга кон 170.000 граѓани во декември и јануари

Во вестите на ТВ21 дополнителниот заменик министер за внатрешни работи Митко Бојмацалиев беше запрашан за најавената истрага во врска со обрасците за патни исправи во процесот на промена на лични документи на граѓаните. „Истрагата е побарана од новиот технички министер Панче Тошковски. Можам да потврдам дека не се работи за никаква саботажа во МВР и […] Прочитај повеќе...

Бојмацалиев: Не се работи за никаква саботажа во МВР, пристигнуваат обрасците за пасоши кои ќе ги задоволат потребите на граѓаните

„Не се работи за никаква саботажа во Министерството за внатрешни работи. На самиот ден на примопредавање на функцијата во МВР пристигнаа 50.000 пасоши, минатата недела пристигнаа уште 20.000 пасоши, во четврток или петок треба да добиеме некоја бројка од 100.000 пасоши и наредната недела уште 120.000 пасоши. Со тие обрасци кои стигнаа и овие кои […] Прочитај повеќе...

Бојмацалиев: Препознаено е уште едно лице од инцидентот во кој  полицаец нападна друг колега полицаец во скопски локал

„Во истрагата која е водена од страна на внатрешна контрола и службените белешки од вечерта на инцидентот, две службени лица одбиле да постапат по наредба, односно не сакале да го приведат лицето кое ги нападнало и по истите ќе започне дисциплинска постапка. На снимките од инцидентот е препознаено уште едно лице кое е во друштво […] Прочитај повеќе...

Костадиновска-Стојчевска: Го враќаме симболот на Скопје – Универзалната сала, објектот треба да биде готов за три години

Министерката за култура Бисера Костадиновска-Стојчевска денеска ги најави градежните активности за реконструкција и адаптација на Универзалната сала, откако Министерството за култура со Договор ги презеде правата од Град Скопје. „Ние знаеме што значи развојот на културата, а тој не е можен без овој мултифункционален објект. Оваа сала припаѓа на сите – на уметниците, на културните […] Прочитај повеќе...

Ја надминаа кризата: Европејците трошат се помалку гас

Потрошувачката на природен гас во Европа падна на најниско ниво во последните десет години во 2023 година. Ова го објави Американскиот институт за енергетска економија и финансиска анализа (IEEFA) во нов извештај. За две години од почетокот на војната во Украина, европската побарувачка за гас е намалена за 20 отсто... Извор: BiznisPRO.com Прочитај повеќе...

Курсна листа за 22 февруари 2024

Курсна листа на Народната банка на Република Северна Македонија формирана на 21.02.2024 која се применува од 00:00 часот на 22.02.2024 година до почетокот на важење на новата Курсна листа. Извор: BiznisPRO.com Прочитај повеќе...

Бахамите, Сејшелите, Белизе и двата острови на Карибите повеќе не се даночни оази за ЕУ

Членките на ЕУ ја ажурираа европската црна листа на даночни раеви. Од него се повлекоа Бахамите, Сејшелите, Белизе и карипските острови Туркс и Кајкос. Списокот сега вклучува 12 јурисдикции, објавија Советот на ЕУ и Европската комисија. Црната листа на даночни раеви беше формирана од Унијата во декември 2017 година за... Извор: BiznisPRO.com Прочитај повеќе...

Во јануари: Годишен раст од 10,0% на вкупните депозити и од 5,7% на вкупната кредитна поддршка

Анализирано на годишно ниво, вкупните депозити се зголемени за 10,0%, како резултат на растот на депозитите на двата сектора, со поголем придонес на секторот домаќинства. На годишна основа, вкупните кредити бележат раст од 5,7%, којшто се должи на повисоките кредити на двата сектора, со поизразен придонес на секторот домаќинства. Извор: BiznisPRO.com Прочитај повеќе...

Народната банка и ЕИБ ќе соработуваат за поддршка на зелените финансии

Народната банка и Европската инвестициска банка (ЕИБ), денеска, потпишаа Договор за соработка, со кој се обезбедува поддршка на напорите на Народната банка во сферата на зелените финансии. Договорот беше потпишан од страна на гувернерката, Анита Ангеловска-Бежоска и претставникот на ЕИБ во земјава, Бјорн Габриел, додека на средбата присуствуваше амбасадорот на... Извор: BiznisPRO.com Прочитај повеќе...

Подгответе се: Доаѓаат пари за ЧЕТИРИ ХОРОСКОПСКИ ЗНАЦИ во декември! Дали сте еден од нив?

Бик (20 април – 20 мај): Поединците Бикови често се поврзуваат со финансиска стабилност и практичност. Вашиот фокус и одлучност може да доведат до поволни финансиски резултати или можности за зголемен приход. Јарец (22 декември – 19 јануари): Јарците се познати по силната работна етика и амбициозност. Во декември, вашата напорна работа и стратешки пристап... Прочитај повеќе Извор Zena.mk. Прочитај повеќе...

ИЗБЕГНЕТЕ ЛОША СРЕЌА: Откриено потеклото на традицијата на бакнување на полноќ на новогодишната ноќ

Иако точното потекло на прославувањето на вториот почеток на новата година е непознато, обичајот често се следи на два зимски фестивали: Сатурналија во антички Рим и Хогманај, викиншка традиција која сè уште се слави на Нова година во Шкотска. Сатурналија се одржуваше секоја година за време на зимската краткоденица, а бидејќи беше најголемата забава во... Прочитај повеќе Извор Zena.mk. Прочитај повеќе...

Задолжително на лекар – 6 знаци на недостаток на железо

Ниското ниво на железо е најчестото и најраспространето нарушување во исхраната во светот, особено во западните земји, соопшти Светската здравствена организација. Тие веруваат дека дури две милијарди луѓе, што е над 30 отсто од светската популација, страдаат од одреден степен на недостаток на железо, што е особено честа појава кај жените. Ова се најчестите знаци:... Прочитај повеќе Извор Zena.mk. Прочитај повеќе...

Ова се сите придобивки од кефирот: од протеини до пробиотици

Кефирот е култивиран, ферментиран пијалок кој потсетува на јогурт. Одредени извори наведуваат дека овој пијалок е стар повеќе од 1000 години и потекнува од Кавказ. Наводно, локалните мештани, познати по своето здравје и долговечност, случајно го откриле додека носеле свежо млеко во нивните кожени чанти. Некогаш малку познат надвор од Кавказ, денес кефирот е особено... Прочитај повеќе Извор Zena.mk. Прочитај повеќе...

Домашна купка за испукани пети, поефикасна од крема – Потребни се само 2 состојки

Испуканите пети се проблем со кој многумина од нас се соочуваат секојдневно. Отстранетиот калузен епидермис се враќа како бумеранг, а нашите стапала постојано не изгледаат како што би сакале. Оваа купка за потпетици со домашни состојки може да ви помогне да ги трансформирате стапалата пред да влезете во пролетни чевли. Што ви е потребно за... Прочитај повеќе Извор Zena.mk. Прочитај повеќе...