Мојсова-Чепишевска во Вроцлав: Преку современата македонска книжевност и нашето Скопје се прилконува на плејадата современи книжевни метрополи

На плејадата современи книжевни метрополи, со творештвото посветено на него од македонските писатели и тоа и она што зборува со носталгичен тон, и она што се претвора во бунт, се приклонува и нашето Скопје. Тој книжевен град, истовремено, колку што станува наш, денес, толку станува и туѓ, светски, нечиј и сечиј Град. Така и оној постземјотресен град колку што ни донесе болки и таги, но и верба во човештината и хуманоста, толку ни испрати и љубов и страст преку самиот чин на тоа како Варшава го исцртуваше (го исцрта) Скопје. Стиховите на македонските поети ја дополнуваат книжевната карта на Скопје или кажано со зборовите на Влада Урошевиќ тие се стихови (и зборови) во кои живее двојникот на Скопје, но и вербата во убавото и хуманото.

Ова меѓу другото го истакна универзитетската професорка Весна Мојсова-Чепишевска, во својот реферат на втората пленарна сесија на меѓународната научна конференција „Вроцлавски македонистички средби: јазик, литература и култура“ во организација на Универзитетот во Вроцлав, во светлината и на јубилејот 30 години македонско-полски дипломатски односи. Во свечената Леополдинска аула, во која пред точно половина век Блаже Конески бил прогласен за почесен доктор нa науки на Вроцлавскиот универзитет, стиховите на македонските поети за Скопје одекнаа преку исчитувањето на Мојсова-Чепишевска на „малата“ антологија во книгата „Варшава го ицртува Скопје“ од Кинга Нетман-Мултановска, која годинава беше објавена и во превод на македонски јазик.

– Конески е најзастапениот автор во оваа книга, и тоа не само како поет. Во книгата на Нетман-Мултановска, уште многу рано се воведува името на Блаже Конески, користејќи го неговиот есеј „Во земјотресот“ поместен во книгата „Дневник по многу години“, како исклучително за неа значаен извор, иако самиот Конески не бил во Скопје за време на земјотресот. Но ја истакнува неговата клучна улога во исправната одлука да влијае и да не дозволи да дојде до дислоцирање на Скопскиот универзитет. Секако Конески ѝ помага и да ја направи и онаа убава атмосфера за блискоста помеѓу двата народа, македонскиот и полскиот, кога ја истакнува посетата на Вислава Шимборска на Скопје во ноември 1963 година, истакна меѓу другото во рефератот, Мојсова-Чепишевска.

Клучно, во својот реферат, универзитетската професорка го отвара прашањето како во својата исклучителна документаристичка проза за градот феникс, Кинга Нетман-Мултановска успева да создаде и исцрта и една книжевнотопографската карта на Скопје.

– Таа тоа го прави многу внимателно, доста суптилно. Го исцртува преку избраните стихови на 23 автори од различни генерации, дури и со автори кои творат во Кралството Југославија, како оние стихови на Кочо Рацин и на Коле Неделковски пишувани и објавени на македонски или на Ацо Караманов пишувани на тогашниот српскохрватски, со автори кои го покажуваат поархаичниот слој на веќе стандардиозираниот јазик, како Лазо Каровски, Гого Ивановски, до најмладите, како Биљана Стојановска и Ѓоко Здравески, со вкупно 39 избрани фрагменти од одредени песни на тие дваесет и тројца.

Анализирајќи ја „малата“ антологија, Мојсова-Чепишевска истакна дека Кинга Нетман-Мултановска има неверојатен усет кога да го вметне „украсот“, како и тоа кој „тип украс“ да избере. И, секако, како да го вметне. Така кога сака да ја покаже подготвеноста на скопјани, кои понекогаш се читаат и како супститут на Македонците, да го одберат самостојно својот пат тогаш ги зема стиховите на Лазо Каровски кој пее: „Патот наш никога да не се распати! / Го избравме сами.“, зашто такви сме какви што сме или „груб сум и суров“ како што пее во една друга своја песна „Без наслов“, па вели: Што да правам / кога ни дедо ми, ни татко ми чуле / за Фројд, Еврипид и Бетовен, но само за Џеладин-бег, Гоце и Гули.“. Зашто јас како скопјанец сум битен, зашто: „Јас сум почеток и јас сум крај. (…) / јас сум сè, / без мене нема ништо.“ – од песната на Гого Ивановски. Зашто едноствано „Не дреме Големата Меморија / и каменот памети …“ – од песната „Големаѕа меморија“ на Ефтим Клетников.

– Кога ѝ треба да ја долови страшната атмосфера како последица на земјотресот, тогаш му допушта на Цане Андреевски да запее: „Не можеме да го речеме плачот, / не можеме да го речеме крикот, / зашто цврстите зборови истекоа како плач, / зашто нежните зборови истекоа како крик.“ Кога сака да каже дека и во таа иднина, дури и половина век по тој катастрофален земјотрес, сè уште се чувствува стравот, тогаш зема здив со стиховите од песната на Никола Маџиров „Некој тропа на вратата“или со стиховите на Влада Урошевиќ од неговата песна „Знаци“ . Кога сака да (по)каже кои се симболите на Скопје, кое било Скопје, Скопје на сите генерации, на сите жители, тогаш му дозволува на Гого Ивановски да крикне: „(…) О, не уривајте го мостот / дека ќе останеме сами на бреговите“ или на Ацо Шопов со своите стихови од песната „Кон галебот што кружи над мојата глава“ за да ја долови онаа слика кога „Зиме, над главите на минувачите бесшумно кружат галеби.“ За оние симболи за кои пишувал уште Евлија Челебија, за симболите кави што се скопското Кале, Старата Чаршија и мостот на Вардар, посочи меѓу другото Мојсова-Чепишевска.

Притоа и нагласи дека Нетман-Мултановска, кога сака да ја покаже недоумицата на скопјани дали новиот град ќе има душа како оној пред земјотресот, тогаш ја зема поетската слика на Александар Поповски од неговата песна „Искршен градили дали новото Скопје, она од 2014, може да има душа, тогаш ги споделува со нас стиховите од „Враќање“ на Лидија Димковска каде пее: „човекот кој се враќа во својот роден град / сфаќа дека роден град повеќе и нема, / дека тоа е сега само податок од документ“ (2023: 393) или стиховите од „Град без дрвца“ на Владимир Мартиновски каде пее: „(…) Барајќи гранка, / страчката лета долго / врз град без дрвца.“. Додека кога сака да ја покаже улогата и на скопјанката тогаш ја зема песната „15“ на Биљана Стојановска или кога ја сака скопјанката како дел од зовриениот Балкан, тогаш ги зема стиховите од истоимента песна „Балкан“ на Лилјана Дирјан.
– А кога сака да каже дека книгата „Варшава го исцртува Скопје“ колку што е книга за повторно роденото/изграденото Скопје, толку е и книга со силните биографии на сите што учествуваа во тоа ново родено/изградено Скопје, тогаш ги позајмува стиховите од „Биографија“ на Гане Тодоровски: „ Се родив / Тоа е совршен факт. / Живеам доста / Тоа е веќе непорекливо. (…) / Ќе умрам колку за доказ / Дека навистина сум живеел.“, посочи универзитетската професорка Мојсова-Чепишевска.

Според неа, клучно е и што „малата“ антологија која дава свој прилог во т.н. урбофилија се затвора со двајцата доајени на македонскиот модерен поетски израз, Анте Поповски и Богомил Ѓузел.

– Со стиховите на Поповски, Нетман-Мултановска како да сака да ни каже дека сè уште ја чувствува нашата згрченост, дека и како жители на еден град кој се издигна од пепелта, од урнатините, како жители на главен град на една држава која сè уште е на ветрометини, си ги пееме стиховите на Поповски: „О, еве ја таа проста земја / од грч / и од чекање / Што ги научи и ѕвездите да шепотат на македонски / А никој не ја знае“. Како и дека во добар дел од нас како граѓани на Скопје и таа како автор на оваа книга ни го препознава чувство што го има и Ѓузел во песната „Еу-ропа“, а тоа е дека токму таа Европа по која копнееме: „нè гледа киклопски ококорено / ту ладно и рамнодушно ту љубопитно / думајќи се што да прави со нас“.

Мојсова-Чепишевска и посочи дека стиховите на сите 23 поети од кои фрагменти се застапени во книгата на Нетман-Мулатановска се допираат до сите клучни точки, до сите болни прашања, до сите мигови за паметење, па и до оние за заборав. Сите тие како да пркосат на судирот на двата концепта: Варшава наспрема Хирошима. Нивните стихови се меѓу после долгите партии исполнети со доста податоци, документи, имиња, факти … И сите тие, ззаедно со многубројните фотографии и карти и факсимили, се влеваат во Скопје како идеално место кое успеало да го зближи истокот и западот и архитектонски, но и политички и социолошки и културолошки.

Преку книгата „Варшава го исцртува Скопје“ на Нетман-Мултановска, во рефератот, Мојсова-Чепишевска загатна и други, културолошки прашања, вклучително и за архитектонскиот, градежен судир на истокот и западот, преку концептот за новиот град изникнат од урнатините, оној на Кензо Танге и неговиот ангажман во обновата на Хирошима кој му пркоси на Адолф Циборовски и неговиот влог во изградбата на тотално уништената Варшава. И како што вели Нетман-Мултановска „денеска никој веќе не размислува кој го направил Јапонецот прв градежник на градот“, ама неправдата треба да се исправи дека вистинската легенда на модерното Скопје не е Кензо Танге, туку токму Адолф Циборовски.

Меѓународната научна конференција „Вроцлавски македонистички средби: јазик, литература и култура“, Универзитетот во Вроцлав ја организира во соработка со македонскиот амбасадор во Полска, Илија Палтиров, и полскиот амбасадор во Македонија, Кшиштоф Гжелчик. Конференцијата продолжи и вчера, а Мојсова-Чепишевска и претседаваше со една од сесиите.

Важно е што од оваа академска година, на Универзитетот во Вроцлав започна и настава по македонски јазик, која ја држи истакнатата млада полска македонистка, д-р Марија Стришевска, при што интересот е голем – околу 60 студенти веќе го учат македонскиот јазик. Мостовите меѓу Скопје и Вроцлав, всушност се градат преку Македонистичката работилница на овој Универзитет која има повеќедециниска традиција, а чии темели ги постави академик Јан Соколовски, кој е меѓу доајените што учествуваа и на оваа научна конференција. Покрај научници од Македонија и Полска, на конференцијата имаше учесници и од други држави – истакнати странски македонисти.

Топ вести – powered by Centar.mk

  • Centar.mk
  • Vestiplus.mk
  • Biznispro.com
  • Zena.mk
Ковачевски тврди: Уште долго време нема да ги видиме ВМРО-ДПМНЕ на власт

Претседателот на СДСМ и премиер, Димитар Ковачевски, во вечерашната емисија „360 степени“ на МРТ 1 истакна дека инсистирањето на опозицијата да се укине Пржинската Влада е најдобриот можен комплимент за СДСМ и за Владата, имајќи го предвид фактот дека Пржинска влада е воведена со меѓународна посредништво по тешки преговори во... Прочитај повеќе...

Ковачевски: Судската власт во државата е поставена независно, секогаш одговорноста има име и презиме

Судската власт во државата е поставена независно. Јас секогаш повторувам дека никогаш не можете да генерализирате за одредена институционална поставеност каква е. Секогаш одговорноста има име и презиме. Гледајте го овој грозоморен случај тој има и име и презиме. За се треба да има одговорност“, изјави Премиерот Димитар Ковачевски во... Прочитај повеќе...

Ковачевски: Палевски беше со претседателите на Левица и ДПМНЕ на протестите со гилотини и молотови коктели

“Видете јас не знам чија креација е Палевски, меѓутоа..кој на мене ми правеше гилотина минатата година во јули пред Собрание, кој на мене ми правеше јавно судење минатата година тука пред Влада, кој организираше фрлање на молотови коктели врз МНР, кој ја организираше толпата која што сакаше да влезе во... Прочитај повеќе...

Ковачевски: После 17 години ќе имаме редовни избори, како што доликува на земја членка на НАТО која преговара со ЕУ

„Ќе има редовни избори, после 17 години во државата. Зашто мора постојано да е вонредна ситуација во државата. Ние сме земја членка на НАТО, земја која преговара со ЕУ, земја која претседава со ОБСЕ земја во која се водат преговори помеѓу други држави, зашто да биде вонредна ситуација. Ние сме... Прочитај повеќе...

Ковачевски: Пендаровски влегува во профилот на потенцијалниот претседателски кандидат на СДСМ и коалицијата

СДСМ својот претседателски кандидат за изборите закажани на 24 април 2024 година ќе го бира преку дефинирана процедура, најдемократски – вели премиерот и претседател на владејачкиот СДСМ, Димитар Ковачевски, во интервју за „360 степени“ на МРТ 1, не откривајќи потенцијални имиња, туку посочувајќи кaко треба да изгледа профилот на кандидатот:... Прочитај повеќе...

ТРАГЕДИЈА ВО МАКЕДОНИЈА: Исчезнатиот велешанец e пронајден мртов, излетал со возилото од патот

Велешанецот на возраст од 49 години, кој вчера во полиција бил пријавен за исчезнат, дене е пронајден починат на автопатот „Пријателство“. Според полицијата тој излетал со своето возило и од здобиените повреди починал. Во известување на МВР се вели дека денеска (07.12.2023) во 14.45 часот во СВР Велес било пријавено дека на автопатот `Пријателство`, во […] Прочитај повеќе...

Новиот пакет мерки голема поддршка за бизнисот – 492 милиони евра ќе се слеат во компаниите

Со новиот пакет антикризни мерки вреден 662 милиони евра, кој Владата го усвои минатата недела, се обезбедува финансиска поддршка за ранливите категории на граѓани и компании за полесно да ги надминат потешкотиите во услови на зголемени трошоци на живот, но и во услови на продолжени ефекти од енергетската криза. Со новиот 9-ти пакет на антикризни […] Прочитај повеќе...

Познато е кога трга исплатата на помошта на пензионерите: Илјадници пензионери ќе добиваат и до 3000 денари дополнителни пари на своите сметки

„До крајот на декември треба да ја започнеме исплатата на новиот пакет антикризни мерки, односно и кај пензионерите и кај примателите на правата кои се опфатени со антикризните мерки, како и учениците. Утре на Влада ќе помине законот за финансиска поддршка којшто очекувам во Собранието следната недела да биде изгласан, затоа што е од исклучително […] Прочитај повеќе...

Ковачевски: До 1.200 денари за 15.000 студенти во новиот пакет антикризни мерки за поддршка на студентите и подобрување на нивниот стандард

Претседателот на Владата на Република Северна Македонија, Димитар Ковачевски, денеска, при посетата на Фармацевтскиот факултет при универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, каде присуствуваше на презентација на нова лабораториска опрема, во изјава за медиумите се осврна и на антикризните и други мерки кои Владата ги презема за подобрување на студентскиот стандард и условите за […] Прочитај повеќе...

Внимание:  Лажните вести брзо се шират, но граѓаните лесно ги препознаваат

Ширењето на лажните вести се препознаваат како чума, брзо но за разлика од вистинските вести тие се препознатливи рекоа граѓаните во анкетата „ Внимание, внимание“ на „Трн.мк’’. Повеќто граѓани јасно кажаа дека лажните вести се разликуваат од вистинските вести без разлика тоа што лажните вести имаат за цел да бидат манипулативни врз народот, веќе се […] Прочитај повеќе...

Познато е кога трга исплатата на помошта на пензионерите: Илјадници пензионери ќе добиваат и до 3000 денари дополнителни пари на своите сметки

„До крајот на декември треба да ја започнеме исплатата на новиот пакет антикризни мерки, односно и кај пензионерите и кај примателите на правата кои се опфатени со антикризните мерки, како и учениците. Утре на Влада ќе помине законот за финансиска поддршка којшто очекувам во Собранието следната недела да биде изгласан,... Извор: BiznisPRO.com Прочитај повеќе...

Убава вест: Илјадници студенти ќе добијат ваучери од по 400 евра – Ќе може да летуваат или да зимуваат

Власта најавува нова поддршка за студентите, и тоа во вид на ваучери за одмор. Министерот за економија Крешник Бектеши соопшти дека студентите ќе бидат поддржани со нова мерка – ваучери за посета на туристички места во земјава. За тоа ќе бидат наменети 64 милиони денари и најпрво ќе бидат опфатени... Извор: BiznisPRO.com Прочитај повеќе...

Httpool се ребрендира во Aleph за да го зајакне меѓународниот развој на огласувачите и брендовите

Скопје, 07.12.2023: Aleph Group, Inc., екосистем од локални дигитални експерти и технолошки потпомогнати решенија, ја започнува својата „One Brand’ иницијатива, обединувајќи ги своите уникатни брендови, заедно со Httpool на Aleph– под заедничко име Aleph. Aleph, познат по своето динамично дигитално огласување и технолошки- водени решенија, со задоволство ви го најавува... Извор: BiznisPRO.com Прочитај повеќе...

К-15 стигна речиси 15.000 денари – Дали на вашите сметки беше исплатен?

Се зголемува минималниот износ за К-15, кој, за оваа година ќе изнесува речиси 250 евра, велат новите пресметки. Со растот на просечната плата, расте и К-15. Според пресметките ваквата бројка се добива кога ќе се земат предвид последните просечни месечни плати што ги објавил Државниот завод за статистика и кога... Извор: BiznisPRO.com Прочитај повеќе...

Го зголемуваат данокот – алкохолот ќе поскапи?

Светската здравствена организација повикува на зголемување на даночната стапка за алкохолните и засладените пијалоци. Светската здравствена организација (СЗО) денеска ги повика властите ширум светот да ги зголемат даноците за алкохолните пијалоци и слични производи кои во моментов не се оданочуваат, како виното во одредени европски земји. Пијалоците кои содржат шеќер,... Извор: BiznisPRO.com Прочитај повеќе...

Подгответе се: Доаѓаат пари за ЧЕТИРИ ХОРОСКОПСКИ ЗНАЦИ во декември! Дали сте еден од нив?

Бик (20 април – 20 мај): Поединците Бикови често се поврзуваат со финансиска стабилност и практичност. Вашиот фокус и одлучност може да доведат до поволни финансиски резултати или можности за зголемен приход. Јарец (22 декември – 19 јануари): Јарците се познати по силната работна етика и амбициозност. Во декември, вашата напорна работа и стратешки пристап... Прочитај повеќе Извор Zena.mk. Прочитај повеќе...

ИЗБЕГНЕТЕ ЛОША СРЕЌА: Откриено потеклото на традицијата на бакнување на полноќ на новогодишната ноќ

Иако точното потекло на прославувањето на вториот почеток на новата година е непознато, обичајот често се следи на два зимски фестивали: Сатурналија во антички Рим и Хогманај, викиншка традиција која сè уште се слави на Нова година во Шкотска. Сатурналија се одржуваше секоја година за време на зимската краткоденица, а бидејќи беше најголемата забава во... Прочитај повеќе Извор Zena.mk. Прочитај повеќе...

Задолжително на лекар – 6 знаци на недостаток на железо

Ниското ниво на железо е најчестото и најраспространето нарушување во исхраната во светот, особено во западните земји, соопшти Светската здравствена организација. Тие веруваат дека дури две милијарди луѓе, што е над 30 отсто од светската популација, страдаат од одреден степен на недостаток на железо, што е особено честа појава кај жените. Ова се најчестите знаци:... Прочитај повеќе Извор Zena.mk. Прочитај повеќе...

Ова се сите придобивки од кефирот: од протеини до пробиотици

Кефирот е култивиран, ферментиран пијалок кој потсетува на јогурт. Одредени извори наведуваат дека овој пијалок е стар повеќе од 1000 години и потекнува од Кавказ. Наводно, локалните мештани, познати по своето здравје и долговечност, случајно го откриле додека носеле свежо млеко во нивните кожени чанти. Некогаш малку познат надвор од Кавказ, денес кефирот е особено... Прочитај повеќе Извор Zena.mk. Прочитај повеќе...

Домашна купка за испукани пети, поефикасна од крема – Потребни се само 2 состојки

Испуканите пети се проблем со кој многумина од нас се соочуваат секојдневно. Отстранетиот калузен епидермис се враќа како бумеранг, а нашите стапала постојано не изгледаат како што би сакале. Оваа купка за потпетици со домашни состојки може да ви помогне да ги трансформирате стапалата пред да влезете во пролетни чевли. Што ви е потребно за... Прочитај повеќе Извор Zena.mk. Прочитај повеќе...

Generated by Feedzy