Широк Сокак во Битола, македонскиот архитектонски бисер, пропаѓа со стареењето

Најпознатата и најубавата амбиентална улица во Битола, во државата и пошироко на Балканот, битолски Широк Сокак, полека старее и се руинира иако е ставена под заштита на државата како културно наследство. Заедно со велелепните градби на Широк Сокак пропаѓаат и неколку десетици други објекти кои се во централното градско јадро, старите конзулати, објекти покрај реката Драгор, а да не зборуваме за голем број разурнати и оштетени дуќани во Старата битолската чаршија.

Во бројки кажано, 136 објекти во Битола се ставени под заштита на државата, а нивната состојба е сѐ поочајна. За нив сѐ помалку се грижат приватните сопственици, а рака не подава ни државата.

Битолчани од секогаш велат дека привилегија е да се има куќа и дуќан на Широк Сокак, а уште повеќе да се живееш во срцето на градот.

Но, за жал, прошетката низ Битола, особено по корзото и крај старите архитектонски бисери, вознемирува и разочарува, оти како поминуваат годините, објектите сѐ повеќе, а впечатокот е дека работите се оставени на стихијата.

Дел од куќите заштитени со закон се на државата, но повеќето се во приватна сопственост. Но, на прсти се бројат сопствениците кои вложуваат во обнова и одржување на објектите прогласени за културно наследство. Она што најмногу боди очи, како канцерогено ткиво, е објектот на киното „Македонија“, за чие реновирање се чека повеќе од две и пол децении. Грдотијата и руината се покриваат со рекламни плакати.

Во времето кога премиер во државата беше Љупчо Георгиевски (1998-2002) на Широк Сокак се обновија многу фасади, проектот продолжи и неколку години подоцна, а од тогаш досега сликата за шетачката зона се менува на полошо.

Ако тргнеме од долниот дел на Широк Сокак нагоре, од Офицерскиот дом кој се обнови и лани се пушти во употреба, со средства од европските фондови и Општина Битола, малку се објекти во приватна сопственост што се реконструирани и им е продолжен векот. Една од куќите која последно се реконструираше е поранешниот дом на битолската фамилија Хололчеви. Куќата е комплетно реновирана откако ја купи познат битолски бизнисмен и служи за комерцијални цели. Фасадата на куќата од Хололчеви сега го „грее“ Широк Сокак и е убав пример за епитетот на конзулска и космополитска Битола.

Една од куќите која последно се реконструираше е поранешниот дом на битолската фамилија Хололчеви. Куќата е реновирана откако ја купи познат битолски бизнисмен (Фото: А Блажевска)
Само малку погоре, пред 15 години, од страна на сопственикот обновен е и објектот познат како „Клуб за офицери“, во кој е сместен турскиот бренд за облека „Ваикики“. Пред речиси дваесетина години се обнови и куќата до новоизграденото Кино „Манаки“, а малку погоре и прекрасниот објект кој битолчани го препознаваат како домот на Елени Каринте, љубовта на Кемал Ататурк.

Јован Шундовски од агенцијата за посредување, купопродажба и изнајмување на недвижен имот „Аrini Fashion“, досега бил ангажиран во обновата на два објекти на Широк Сокак, а веќе најавува дека се подготвуваат документите и дозволите за реконструкција на еден од најубавите објекти на плоштадот „Магнолија“, познат како „Алхамбра“, каде се снимаше и филмот на Столе Попов „До балчак“.

Вината за пропаѓањето на голем дел на објектите на Широк Сокак Шундовски најпрво ја лоцира во приватните сопственици, а и во индолентниот однос на државните институции кои стопанисуваа со дел од нив.

„Процедурата за обнова на објект на Широк е посложена поради бројните дозволи што треба да се извадат како од ржавните институции така и од Општината. Тука се значајни и факторот време, како и факторот средства. Но, нашиот народ не рекол попусто – Не можеш да имаш куќа на Широк Сокак и да ја оставаш да пропаѓа! Сепак, тука вината за запуштеност ја лоцирам пред се’ кај сопствениците, затоа што средствата за одржување на фасадите се минорни во споредба со овие капитални и неповторливи градби. Широк Сокак е лицето на градот и треба да се менуваат некои закони за да не се дозволи да пропаднат овие објекти. Но, за жал засега нема пропишани услови, правила, со кои државата треба да ги задолжи сопствениците како треба да го одржуваат објектот“, смета Шундовски.

Дел од дуќанџиите на Широк Сокак забележуваат дека плаќаат висока кирија за дуќаните, но сопствениците на објектите не вложуваат ни за една шајка.

„Жално е што пропаѓаат куќите, сите што сме на оваа улица плаќаме многу високи кирии, од 800 евра, па сѐ до 3.500 евра. Пред короната плаќав 1.300, сега 1.100 евра. Но, како што гледате сѐ во дуќанот е старо. Фасадата оштетена, олуците течат, влагата полека нагризува. А за внатре да не зборувам, душемето пропаѓа, излозите накривени, скалите изедени. Сопствениците ниту вложуваат, ниту ги интересира за објектот. Битни им се банкарските сметки. Чекаат од државата да им ги одржува нивните приватни куќи, само затоа што биле на Широк Сокак. Ова никаде го нема. Одговорност нема, а исто е и со дуќаните кои се на државата, и тие не се заштитени. Ништо не е вечно, па ни овие градби“, реагира дуќанџија на Широк Сокак.

Млад битолчанец, чие пошироко семејство е сопственик на објект на Широк Сокак, иако се согласува дека грижата за објектите е на сопствениците, сепак вели дека најчесто сопственичките односи се комплицирани, еден објект има по неколку газди, па тешко е да се најде заеднички јазик. Па дел од сопствениците претпочитаа да ги продадат објектите, отколку да се грижат за нив.

Извесен период неколку објекти што се заштитени како културно наследство се на продажба. Куќа на три ката со корисна површина од 335 м2 се продава за 685 илјади евра, или околу 2.000 евра од м2. Цената за продажба на дуќаните е двојно повисока и зависи од зоната. Најскапи објекти се оние од плоштадот „Магнолија“ до хотелот „Епинал“.

Најголем дел од сочуваните објекти во Битола кои се ставени под заштита се од исламскиот период, најстарите од 15-16 век, додека пак објектите на Широк Сокак се најбројни од крајот на 19. век и почетокот на 20. век. Нивниот лик се менувал со текот на времето, почнувајќи од Првата светска војна, па сѐ до денес.

„Во Битола имаме многу повеќе објекти од староградска архитектура, традиционална европска архитектура од кој било друг град во државата, па и од Охрид. Битола е позната по својата профана архитектура и покрај тоа што тука поминуваше линијата на Солунскиот фронт и за време на Првата светска војна најголем дел од објектите беа разурнати тие повторно се изградиле и обновиле. Со своите карактеристики, квалитативни, естетски, уметнички, архитектонски, заслужуваат да бидат споменици на културата, со поединечни решенија како културно наследство. Во таа насока, се изготви и Законот за Старото градско јадро на Битола, со цел да се заштитат овие објекти. Се категоризира како споменична целина и опфати поголемиот број од урбаните комплекси од тие значајни објекти“, изјави за „Независен“, Зоран Алтипармаков, архитект, советник конзерватор во Завод и Музеј Битола.

Алтипармаков смета дека она што е потребно да се испочитува како што стои во законот при обновата да се задржи ликот на објектот, односно фасадите, кои го формираат амбиентот. При тоа се овозможува преземање мерки, до степен на реконструкција на објектите, со кои се обезбедува да се задоволат оптимално барањата и потребите на инвеститорот, со единствена цел да се зачувуваат постојните квалитативни вредности и да се спроведува понатамошната заштита и ревитализација.

„За обнова на објектите заштитени со закон, треба само желба и средства без оглед дали сопственоста е во приватни раце или кај државата. Секој сопственик има законска обврска да ги одржува објектите. Оние што не ги одржуваат објектите треба да подлежат на одредени мерки од страна на државата, но засега таа не казнува. Тежнееме кон Европската унија, а таму ако објект што е прогласен за културно наследство не го одржувате, тогаш државата има право да ви го одземе и да се грижи за него. Кај нас, сопствениците сметаа дека државата треба да вложува во нивните приватни објекти и да ги одржува, а тие да располагаат со нив“, наведува Алтипармаков.

Според него, законите мора итно да се подобрат и усогласат, со цел за да го зачуваме нашето вредно културно наследство. „Ако ги оставиме работите во рацете на сопствениците кои чекаат државата да им ги одржува нивните приватни објекти, од фасада до водовод и канализација, ќе ни се случи пустош како по руралните средини“, предупредува Алтипармаков.

Во очајна состојба, за која многупати пишуваа медиумите, се и објектите на некогашните конзулати во Битола. И тие во најголем дел се во сопственост на приватни лица.

Едноставно кажано, овие куќи кои некогаш беа гордост за градот, сега се срам за Битола.

Конкретно објектот на некогашниот Британски конзулат, како и објектот на Францускиот конзулат се заштитени со поединечни решенија, додека пак објектот на Српскиот конзулат, нема такво решение. Во 2001 година е конзервирана и реставрирана фасадата на Францускиот конзулат, додека пак на другите објекти нема никакви потфати за нивна обнова.

Така Битола полека го менува ликот, па сјајот на архитектонските бисери од неокласицизмот и необарокот ќе останат само на разгледниците за некогашната конзулска Битола.

А. Блажевска / Независен.мк

Топ вести – powered by Centar.mk

  • Centar.mk
  • Vestiplus.mk
  • Biznispro.com
  • Zena.mk
Нов детал од истрагата за смртта на Јанеска: Пиштолот што бил пронајден покрај неа, бил во сопственост на нејзиниот партнер

Пиштолот што беше пронајден покрај безживотното тело на македонската државјанка Маја Јанеска, во Јужна Африка бил во сопственост на нејзиниот партнер, Кајл Филипс, кој, патем, е во тутунската индустрија, утврдила истрагата на јужноафриканската полиција која сè уште е во тек, објави порталот „Њуз24“. Јанеска викендот беше пронајдена со прострелна рана... Прочитај повеќе...

Концептот „дупекратија“ на црни Грујо го менуваат со концептот „меритократија“ на Мицкоски

Пишува: НЕНАД ЈОВАНОВИЌ Заговара ВМРО-ДПМНЕ меритократија, го прочитав овој термин пред некој ден. Новиот „концепт“ на Мицкоски, излезе објавен на курирските портали, тие клозетски клоаки на „чесните“ и „самоопределените“. Првата помисла ми беше: аха, значи од партија која воведе апсолутна „дупекратија“ – сите беа во задникот на оној што името... Прочитај повеќе...

БОРОТЬБА УКРАЇНИ, рубрика на украински јазик на медиумската платформа на ЦИВИЛ

Рускиот агресор непрекинато бомбардира цивилни цели и инфраструктура низ цела Украина. Украинските домови и институции често се без струја. Тоа предизвикува и намалување на можностите да се објавуваат информации и содржини на украинските медиуми. Во знак на солидарност, ЦИВИЛ на својата медиумска платформа ја отвори рубриката БОРОТЬБА УКРАЇНИ (Украинска борба),... Прочитај повеќе...

За нивна жал, приватните превозници ќе бидат жртва на сопствениот протест

Долг има, колкав е тој никој точно не може да каже. Барем тоа не го знае јавноста. Приватните превозници во градскиот сообраќај во Скопје велат дека ЈСП (а со тоа и Градот Скопје) им должи 1,5 милиони евра. Градските власти велат дека има долг, но не соопштуваат колку пари се... Прочитај повеќе...

Иванов: Најголемите генератори на лажни вести во нашата држава се штабовите на политичките партии

„Состојбата со дезинформациите и пропагандата во нашата земја е никаква, многу е лоша, вели новинарот Зоран Иванов во интервју за ЦИВИЛ Медиа. „Судам и по реакциите на граѓаните на отворените контактни програми. Реагираат на нешто што е недокажано непотврдено. Прашувајќи се каде се лоцираат изворите на продуцирање на невистини, на... Прочитај повеќе...

БОРОТЬБА УКРАЇНИ, рубрика на украински јазик на медиумската платформа на ЦИВИЛ

Рускиот агресор непрекинато бомбардира цивилни цели и инфраструктура низ цела Украина. Украинските домови и институции често се без струја. Тоа предизвикува и намалување на можностите да се објавуваат информации и содржини на украинските медиуми. Во знак на солидарност, ЦИВИЛ на својата медиумска платформа ја отвори рубриката БОРОТЬБА УКРАЇНИ (Украинска борба),... Прочитај повеќе...

Концептот „дупекратија“ на црни Грујо го менуваат со концептот „меритократија“ на Мицкоски

Пишува: НЕНАД ЈОВАНОВИЌ Заговара ВМРО-ДПМНЕ меритократија, го прочитав овој термин пред некој ден. Новиот „концепт“ на Мицкоски, излезе објавен на курирските портали, тие клозетски клоаки на „чесните“ и „самоопределените“. Првата помисла ми беше: аха, значи од партија која воведе апсолутна „дупекратија“ – сите беа во задникот на оној што името... Прочитај повеќе...

За нивна жал, приватните превозници ќе бидат жртва на сопствениот протест

Долг има, колкав е тој никој точно не може да каже. Барем тоа не го знае јавноста. Приватните превозници во градскиот сообраќај во Скопје велат дека ЈСП (а со тоа и Градот Скопје) им должи 1,5 милиони евра. Градските власти велат дека има долг, но не соопштуваат колку пари се... Прочитај повеќе...

Иванов: Најголемите генератори на лажни вести во нашата држава се штабовите на политичките партии

„Состојбата со дезинформациите и пропагандата во нашата земја е никаква, многу е лоша, вели новинарот Зоран Иванов во интервју за ЦИВИЛ Медиа. „Судам и по реакциите на граѓаните на отворените контактни програми. Реагираат на нешто што е недокажано непотврдено. Прашувајќи се каде се лоцираат изворите на продуцирање на невистини, на... Прочитај повеќе...

Самитот во Тирана симболика и за Скопје

Самитот во Тирана заврши а регионалните и европските лидери ги сумираат впечатоците од средбите и изразените ставови. Денес, кога во Европа се води војна, да се соберат сите балкански и европски политички ѕвезди на едно место е порака сама за себе, а за Македонија и домаќинот Тирана е уште една... Прочитај повеќе...

Падна одлука: Ново поевтинување на горивата

Регулаторната комисија за енергетика и водни услуги на Република Северна Македонија донесе Одлука со која се врши намалување на малопродажните цени на нафтените деривати во просек за 0,95 % во однос на одлуката од 5.12.2022 година. Референтните цени на нафтените деривати на светскиот пазар во споредба со претходната пресметка бележат намалување во просек: кај бензините […] The post Падна одлука: Ново поевтинување на горивата appeared first on BiznisPRO. Прочитај повеќе...

ТЕЦ Неготино е вклучен на мрежа и испорачува електрична енергија

ТЕЦ Неготино е синхронизиран на мрежа во 12:20ч и ја засилува својата снага на производство до постигнување 90MW по котел. Во моментот произведува електрична енергија со еден котел, додека согласно протоколот за работа на термоелектраната, активирање на вториот котел за постигнување максимален капацитет е планирано за следната недела, по стабилизирање на системот. Вкупниот капацитет за […] The post ТЕЦ Неготино е вклучен на мрежа и испорачува електрична енергија appeared first on BiznisPRO. Прочитај повеќе...

РКЕ: Пред осум месеци побаравме да се испита дали има злоупотреба кај правните субјекти за потрошувачката на струја

Регулаторната комисија за енергетика и водни услуги (РКЕ) посочува дека уште во април 2022 година ги има информирано Државниот пазарен инспекторат, Државниот инспекторат за труд, Управата за јавни приходи и Управата за финансиска полиција во врска со добиени информации, кои будат сомнеж дека одреден број потрошувачи на електрична енергија не го исполнуваат условот да бидат […] The post РКЕ: Пред осум месеци побаравме да се испита дали има злоупотреба кај правните субјекти за потрошувачката на струја appeared first on BiznisPRO. Прочитај повеќе...

Народната банка објави повик за пријавување трудови за 45. сесија на Клубот на истражувачите

Народната банка објави повик за пријавување трудови за 45. сесија на Клубот на истражувачите, којашто ќе се одржи на 23 декември 2022 година (петок), со почеток во 14:00 часот, во просториите на Народната банка. Заинтересираните истражувачи може да се пријават со доставување на материјалот на е-адресата: info@nbrm.mk, најдоцна до 14 декември 2022 година (среда). Трудовите […] The post Народната банка објави повик за пријавување трудови за 45. сесија на Клубот на истражувачите appeared first on BiznisPRO. Прочитај повеќе...

ФИТР инвестира во пет компании за развој на решенија за  справување со климатски промени

Вкупно пет домашни компании се добитници на финансиска поддршка во рамките на Предизвикот за „Справување со климатски промени 2022” кој го спроведе Фондот за иновации и технолошки развој во соработка со Кабинетот на Заменик на Претседателот на Владата на Република Северна Македонија, задолжен за економски прашања, координација со економски сектори и инвестиции. Добитници се: проектот […] The post ФИТР инвестира во пет компании за развој на решенија за справување со климатски промени appeared first on BiznisPRO. Прочитај повеќе...

Еве што се случува во телото на жената за време на ПМС: Хормоните се главни виновници за се

Најголема улога во женското репродуктивно здравје имаат хормоните кои регулираат голем број процеси во организмот. Така, под влијание на хормоните може да се забележат одредени појави во телото на жената во текот на менструалниот циклус, како физички така и емоционално. Покрај тоа што главните симптоми на менструацијата се болни грчеви во стомакот, најверојатно жената ќе... Прочитај повеќе Чланак Еве што се случува во телото на жената за време на ПМС: Хормоните се главни виновници за се се појављује прво на Zena.mk. Прочитај повеќе...

СТАНЕТЕ КРАЛИЦА НА ФЛЕРТОТ, А ЕВЕ И КАКО – Седум трикови за заведување на кои мажите никогаш не можат да одолеат

Ако мислите дека физичкиот изглед е главниот фактор за успешно флертување, вие сте осудени на неуспех. Самодовербата и шармот се поважни од физичкиот изглед. Изгледот е, да не се лажеме, важен, но без шарм и уште неколку ситници е недоволен за успешно заведување. Секако, секој има своја тактика за заведување, но постојат одредени испробани трикови... Прочитај повеќе Чланак СТАНЕТЕ КРАЛИЦА НА ФЛЕРТОТ, А ЕВЕ И КАКО – Седум трикови за заведување на кои мажите никогаш не можат да одолеат се појављује прво на Zena.mk. Прочитај повеќе...

Не сте сигурни дали тој е вистинскиот? – Овие 5 прашања треба да си ги поставите по три месеци врска

Бидете искрени со себе бидејќи од тоа зависи иднината на вашата врска. Откако ќе поминат првичниот занес и огномет од емоции, секоја врска достигнува точка на прекршување. Тогаш е време да се преиспитате себеси и вашите чувства и да одлучите дали врската има иднина или не. Сосема е нормално дека во одредени ситуации нема да... Прочитај повеќе Чланак Не сте сигурни дали тој е вистинскиот? – Овие 5 прашања треба да си ги поставите по три месеци врска се појављује прво на Zena.mk. Прочитај повеќе...

ШОК истражување: Еве дали КАФЕТО ГИ НАМАЛУВА ГРАДИТЕ

Според истражувањето на експертите од Универзитетот Лунд во Шведска, три шолји кафе дневно и тоа како влијае на здравјето на жените. Беа анкетирани 300 жени и таа студија покажа дека три шолји кафе можат да ги намалат женските гради, а процентот на намалување би се зголемил со секоја консумирана доза. Тие рекоа дека постои јасна... Прочитај повеќе Чланак ШОК истражување: Еве дали КАФЕТО ГИ НАМАЛУВА ГРАДИТЕ се појављује прво на Zena.mk. Прочитај повеќе...

5 работи што треба да ги правите кога се чувствувате осамено: Започнете со пуштање музика

Осаменоста е вообичаено чувство, но има чекори што можете да ги преземете за да се чувствувате подобро. Слушањето музика, викањето пријатели, шетањето надвор и други активности може да го намалат ова непријатно чувство. Долгорочната осаменост може да ве исцрпи емоционално, правејќи го животот да изгледа потежок отколку што навистина е. Запомнете дека осаменоста не е... Прочитај повеќе Чланак 5 работи што треба да ги правите кога се чувствувате осамено: Започнете со пуштање музика се појављује прво на Zena.mk. Прочитај повеќе...

Generated by Feedzy